Osmanlı İmparatorluğu denilince genellikle fetihler ve büyük siyasi olaylar konuşulur. Ancak Osmanlı medeniyetinin asıl derinliği, toplumun en zayıf halkalarına ve hatta doğadaki canlılara gösterdiği şefkatte gizlidir. Bu merhametin en somut örneği, Bursa’da kurulan ve "Düşkün Leylekler Evi" anlamına gelen Gurabahane-i Laklakan'dır. Bu kurum, sadece Osmanlı’nın değil, dünyanın ilk hayvan hastanesi olarak tıp ve sosyal tarih kayıtlarına geçmiştir.
Osmanlı Vakıf Medeniyeti ve Hayvan Hakları
Osmanlı toplum yapısının temel direği vakıflardı. İnsanlar sadece diğer insanlar için değil, sokaktaki aç kedi ve köpekler, hatta kanadı kırık kuşlar için bile vakıflar kurmuşlardır. 19. yüzyılda Bursa'da kurulan bu özel hastane, bu ince ruhlu anlayışın bir meyvesidir. O dönemde Avrupa'da hayvan hakları henüz tartışılmaya bile başlanmamışken, Osmanlı topraklarında sakatlanan göçmen kuşların tedavisi için profesyonel bir kurum işletiliyordu.
Neden Leylekler?
Anadolu halkı için leylekler, baharın müjdeleyicisi ve "hacı leylek" sıfatıyla kutsal kabul edilen misafirlerdi. Göç yolları üzerinde bulunan Bursa, her yıl binlerce leyleğe ev sahipliği yapıyordu. Ancak bu uzun yolculuk sırasında pek çok kuş yorgunluktan düşüyor veya kanadı kırılarak sakatlanıyordu. Halk, bu yaralı kuşları görmezden gelmek yerine, onları bir araya getirip tedavi edecekleri özel bir merkez oluşturdu.
Hastanenin İşleyişi ve Sosyal Etkisi
Gurabahane-i Laklakan, Bursa'nın Irgandı Köprüsü civarındaki bir meydanda faaliyet gösteriyordu. Hastanenin giderleri hayırseverlerin bağışladığı vakıf gelirleriyle karşılanıyordu. Burada sakatlanan, hastalanan veya yaşlanan leylekler ile diğer göçmen kuşlar bakıma alınıyordu. Kuşların beslenmesi için özel bakıcılar tutuluyor ve yaraları geleneksel yöntemlerle tedavi ediliyordu. Kuşlar iyileşip tekrar uçabilecek duruma gelene kadar burada misafir ediliyor, uçamayacak durumda olanlara ise ömür boyu bakılıyordu.
Ahmet Haşim ve "Gurabahane-i Laklakan"
Ünlü Türk edebiyatçısı Ahmet Haşim, bu kuruma olan hayranlığını aynı isimli eserinde dile getirmiştir. Haşim, Bursa gezisi sırasında bu hastaneyi görmüş ve sakat leyleklerin bakımı için gösterilen bu çabayı "inanılmaz bir merhamet hikayesi" olarak betimlemiştir. Haşim’in notları sayesinde, bu sessiz iyilik hareketi tarihin tozlu sayfalarından kurtularak geniş kitleler tarafından tanınmıştır.
Modern Veterinerliğin Atası
Bugün modern dünyada gördüğümüz vahşi yaşamı koruma dernekleri ve hayvan hastanelerinin kökleri, aslında Bursa’daki bu küçük binada yatmaktadır. Osmanlılar, doğanın dengesini bozmamak ve yaratılan her canlıya hürmet etmek ilkesini bir devlet politikası haline getirmişlerdi. Sadece kuşlar için değil; kışın dağdaki kurtlar aç kalmasın diye et bırakan veya sokak hayvanları için su yalakları yaptıran onlarca farklı vakıf da bu sistemin parçasıydı.
Unutulan Bir Değerin Yeniden Doğuşu
Zamanla bakımsız kalan bu tarihi yapı, 2010 yılında Bursa Osmangazi Belediyesi tarafından restore edilerek yeniden hizmete açılmıştır. Bugün de benzer bir misyonla, yaralı sokak hayvanlarına hizmet vermeye devam etmektedir. Bu bina, taş duvarlarından çok daha fazlasını; bir imparatorluğun estetiğini, ruhunu ve evrensel merhamet anlayışını temsil etmektedir.
Özetle ifade etmek gerekirse; Gurabahane-i Laklakan, Osmanlı’nın sadece askeri bir güç olmadığını, aynı zamanda vicdanı ve merhameti merkeze alan bir "gönül medeniyeti" olduğunu kanıtlayan en zarif örnektir.
Yorum Gönder