Koyun Adaları Savaşı (5 Temmuz 1770), 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın kaderini belirleyen ve Ege Denizi'nde iki imparatorluğun donanmalarını karşı karşıya getiren en kanlı deniz muharebelerinden biridir. Sakız Adası ile Karaburun arasında kalan Koyun Adaları açıklarında meydana gelen bu savaş, taktiksel sonuçları ve komuta kademesindeki stratejik hatalar nedeniyle Türk denizcilik tarihinde çok kritik bir kırılma noktası teşkil eder.
Rus Çariçesi II. Katerina, Karadeniz'deki Osmanlı hakimiyetini kırmak ve Balkanlar'daki Hristiyan tebaayı kışkırtmak amacıyla Baltık Denizi'nde bulunan devasa filosunu Akdeniz'e göndermişti. Tüm Avrupa kıyılarını dolaşarak Cebelitarık'tan Akdeniz'e sızan bu Rus donanması, Ege adalarında isyanlar çıkartarak ilerlemekteydi. Kaptan-ı Derya Hüsameddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ise Rus ilerleyişini durdurmak amacıyla Sakız Adası ile ana kara arasındaki boğazda, rüzgâr avantajını da hesaba katarak hat düzeninde bir savunma tertibatı aldı.
5 Temmuz günü Rus Amiral Spiridov komutasındaki filonun hücumuyla başlayan muharebe, kısa sürede iki tarafın kalyonlarının birbirine rampa ettiği göğüs göğse bir çarpışmaya dönüştü. Savaşın en dehşet verici ve kader tayin edici anı, Osmanlı donanmasının öncü gemilerinden olan ve Cezayirli Gazi Hasan Paşa’nın komuta ettiği Real-i Mustafa kalyonu ile Rus Amiral Spiridov’un sancak gemisi Svyatoy Evstafiy arasında yaşanan düellodur. İki devasa gemi birbirine kenetlenmiş halde çarpışırken Rus gemisinde kontrolsüz bir yangın çıktı. Yangının Osmanlı kalyonuna da sıçraması ve ardından Rus gemisinin cephaneliğinin infilak etmesiyle iki imparatorluğun amiral gemileri aynı anda havaya uçtu. Her iki komutan da denize atlayarak sağ kurtulmayı başardı ancak bu ikiz patlama iki donanmada da muazzam bir şok etkisi yarattı.
Bu ağır kayıpların ardından muharebe teknik olarak berabere sonuçlanmış ve iki taraf da geri çekilmeye başlamıştı. Ancak bu noktada Osmanlı komuta kademesi rasyonel askeri mantıktan tamamen uzak, feci bir stratejik hata yaptı. Kaptan-ı Derya Hüsameddin Paşa, donanmayı açık denizde tutarak taktiksel avantajı korumak yerine, amiral gemilerinin patlamasının getirdiği panikle gemileri İzmir'in dar ve sığ olan Çeşme Limanı’nın içine çekme emri verdi.
Gemi reislerinin ve özellikle Cezayirli Gazi Hasan Paşa’nın "gemilerin limanda sıkışıp kalacağı ve yangın riski doğacağı" yönündeki itirazları dikkate alınmadı. Osmanlı donanmasının Çeşme Limanı’na sığınarak dip dibe demirlenmesi, rasyonel bir savunma hamlesi değil; aksine, donanmayı Rusların sinsi kundak gemisi operasyonlarına tamamen açık hale getiren tarihi bir intihar hamlesi oldu. Koyun Adaları Savaşı, leventlerin kahramanca çarpışmasına rağmen, sevk ve idaredeki basiretsizliğin koca bir donanmayı felaketin eşiğine nasıl sürüklediğinin acı bir vesikasıdır.
Yorum Gönder