Osmanlı’nın Tanzimat döneminde, kelimenin tam anlamıyla "sıra dışı" ve ele avuca sığmaz bir figür ararsak karşımıza çıkacak ilk isim Ali Suavi’dir. Jön Türkler (Yeni Osmanlılar) hareketinin en radikal, en eylemcil kanadını temsil eden bu adam, tarihte daha çok "Sarıklı İhtilalci" olarak bilinir. Bu lakabı almasının sebebi, medrese eğitimi almış bir hoca olmasına ve sarığını hiç çıkarmamasına rağmen, dönemine göre son derece devrimci, özgürlükçü ve hatta cumhuriyet fikrine göz kırpan fikirlere sahip olmasıdır.
Ali Suavi, fikirlerini kitlelere yaymak için gazeteciliği bir silah gibi kullandı. Filip Efendi ile birlikte çıkardığı Muhbir gazetesi, dönemin hükümetine ve Sadrazam Ali Paşa’ya yönelttiği sert eleştirilerle meşhurdur. Yazılarındaki muhalif ton yüzünden Kastamonu’ya sürüldü, oradan kaçarak Avrupa’ya (Paris ve Londra’ya) gitti. Avrupa’da da durmadı; Yeni Osmanlılar ile birlikte muhalefete ve yayıncılığa devam etti. Onun düşünce dünyası tam bir sentezdi: Bir yandan İslamcı bir tonu vardı, diğer yandan Türkçülük fikrini ilk dillendirenlerdendi ve halkın yönetime katılması gerektiğini savunuyordu.
Sultan II. Abdülhamid döneminde İstanbul’a geri dönen Ali Suavi, Galatasaray Sultanisi (Lisesi) müdürlüğüne getirildi ancak buradaki radikal çıkışları ve idari uyumsuzlukları yüzünden kısa sürede görevden alındı. Onu tarihin en trajik ve konuşulan sahnelerinden birine iten olay ise bu görevden alınmanın ve devletin gidişatından duyduğu memnuniyetsizliğin bir patlamasıydı.
Tarihe Çırağan Sarayı Baskını (1878) olarak geçen o meşhur darbe girişimini planladı ve yönetti. Ali Suavi, arkasına aldığı göçmenlerden oluşan yüzlerce kişilik bir kalabalıkla Çırağan Sarayı’nı bastı. Amacı, tahttan indirilmiş olan ve akli dengesi yerinde olmadığı söylenen V. Murad’ı yeniden tahta çıkarmak, II. Abdülhamid yönetimini devirmekti. Ancak bu plansız ve fevri baskın kanlı bitti. Beşiktaş Muhafızı Yedisekiz Hasan Paşa, elindeki kalın sopa ile Ali Suavi’nin kafasına vurarak onu olay yerinde öldürdü ve isyan büyümeden bastırıldı.
Sonuç olarak Ali Suavi; kalemiyle başlattığı muhalefeti, hayatını ortaya koyduğu feci bir eylemle bitiren, Osmanlı siyasi tarihinin en barut kokulu, en nevi şahsına münhasır aydınlarından biridir. Onun öyküsü, bir fikrin arkasından sistemli bir planlama olmadan sadece heyecanla gitmenin sahada nasıl trajik bir hüsranla biteceğinin en net tarihi vesikasıdır.
Yorum Gönder