Osmanlı donanmasının geleneksel kürekli gemilerden (kadırgalardan) rüzgar gücüyle çalışan büyük yelkenli gemilere (kalyonlara) kesin geçiş yaptığı 17. yüzyılın sonlarından itibaren kullanılmaya başlanan, donanmadaki en yüksek amiral rütbelerinden biridir. Kelime kökeni olarak İtalyanca "capitane" ifadesinden devşirilen bu unvan, bugünkü deniz kuvvetleri hiyerarşisinde tam olarak Oramiral (Birinci Ferik Amiral) rütbesine denk gelir.
Kalyon Döneminin En Büyük Amirliği
Osmanlı denizciliğinde 1682 yılında filizlenen ve ünlü denizci Mezemorta Hüseyin Paşa’nın reformlarıyla resmileşen kalyon düzeni, beraberinde modern bir askeri hiyerarşi getirdi. Bu yeni düzende en tepede siyasi ve askeri lider olarak Kaptan-ı Derya (Kaptan Paşa) bulunurken, onun hemen altında filonun fiili operasyonlarını yürüten üç büyük amirallik makamı oluşturuldu. Bu amiralliklerin zirvesinde Kapudane yer alıyordu.
Donanmadaki büyük "sancak gemileri" kaptanlarının rütbe sıralaması yukarıdan aşağıya şu şekildeydi:
Kapudane: Oramiral (Devlet kalyonları filosunun başkomutanı)
Patrona: Koramiral (Donanmanın ikinci büyük amiri)
Riyale: Tuğamiral / Tümamiral (Donanmanın üçüncü büyük amiri)
Kendine Has Alametleri ve Görevleri
Kapudane, sadece kağıt üstünde bir unvan değil, deniz savaşlarının ve stratejinin doğrudan kalbinde yer alan operasyonel bir makamdı. Devletin en ihtişamlı savaş gemisi olan ve "Kapudane-i Hümayun" adı verilen donanma amiral gemisinde bulunur ve filoyu buradan idare ederdi.
Tarihi kayıtlarda ve bahriye teşrifatında bir kapudaneyi diğer denizcilerden ayıran çok net ve rasyonel alametler vardı:
Komuta Flaması: Kaptanlık nişanesi olan flamasını, mîrî kalyonun sancağının hemen altına asarak donanmaya liderliğini ilan ederdi.
Yeşil Asa: Kendisine devlet tarafından verilen ve otoritesini simgeleyen yeşil renkli bir komuta asası taşırdı (Bir alt rütbesi olan patronanın asası maviydi).
Kıyafet Düzeni: Sırtına yeşil renkli Hint kumaşından yapılmış, önü samur kürklü gösterişli bir kaftan giyer, başına beyaz sarığı andıran özel bir serpuş takardı.
Kapudane makamı, Osmanlı donanmasının Akdeniz ve Karadeniz’deki kalyon filolarını sevk ve idare ederek yüzyıllarca deniz güvenliğini sağladı. Bu köklü bahriye unvanı, 19. yüzyılın ortalarında (1854-1855) donanmada yapılan modern reformlara ve yeni rütbe sistemine geçilene kadar varlığını titizlikle sürdürdü.
Yorum Gönder