Osmanlı’nın son dönemi ile Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaşamış, hem geleneksel İslami ilimlere hem de Batı felsefesine aynı rütbede vakıf olmuş devasa bir entelektüeldir. Döneminin aydınları arasında "Darülfünun’un vicdanı" veya şahsi ahlakından ötürü "Sahabe gibi yaşayan adam" olarak anılan, lafı eğip bükmeyen sarsılmaz bir karakter abidesidir. Bağdat doğumlu olan Naim, köklü bir aileye (Baban hanedanına) mensuptur; Galatasaray Sultanisi ve Mülkiye Mektebi'ni bitirdikten sonra ömrünü ilme, tercümeye ve felsefeye adamıştır.
Onun fikir dünyasını ve blog yazına yön verecek o büyük mirasını şu temel sütunlar üzerinden okumak gerekir:
Tecrid-i Sarih Tercemesi ve Hadis Alimliği: Yeni kurulan devletin ilk yıllarında TBMM, dini kaynakların doğru Türkçe tercümeleri için tarihi bir karar aldığında; tefsir görevi Elmalılı Hamdi Yazır’a, en sahih hadis kaynağı olan Sahih-i Buhari’nin özet tercüme ve şerhi (Tecrid-i Sarih) ise Babanzade Ahmed Naim’e verilmiştir. Naim, bu muazzam eserin ilk üç cildini öyle muazzam bir ilmi titizlikle ve dil işçiliğiyle hazırlamıştır ki, eser bugün bile alanındaki en aşılmaz ve rasyonel kaynak kabul edilir.
Darülfünun’da Felsefe ve Terim İşçiliği: Darülfünun’da (bugünkü İstanbul Üniversitesi) felsefe, mantık ve psikoloji müderrisliği yapmış, hatta bir dönem üniversitenin rektörlük (eminlik) görevini yürütmüştür. Onun en büyük hizmetlerinden biri, Batı felsefesinin o soyut ve karmaşık kavramlarını, Doğu irfanının ve Türkçenin köklerinden süzerek mükemmel karşılıklarla dilimize kazandırmasıdır. Batı felsefesini çok iyi bilmesine rağmen, körü körüne bir taklitçiliğe her zaman karşı çıkmıştır.
Kavmiyetçilik Akımına Karşı Ümmet Savunması: İmparatorluğu kasıp kavuran etnik milliyetçilik (kavmiyetçilik) akımlarına karşı çok net ve rasyonel bir duruş sergilemiştir. Kaleme aldığı İslam’da Dava-yı Kavmiyyet eseriyle, etnik temelli ayrışmaların İslam coğrafyasını ve devleti paramparça edeceğini, asıl kurtuluşun ortak inanç ve adalet nizamında olduğunu savunmuştur. Bu yönüyle fikirleri, en yakın dostu ve sırdaşı olan Mehmet Akif Ersoy ile tamamen örtüşür.
Dönemin sert siyasi rüzgarlarına, İttihatçı baskılara ve ardından gelen köklü dönüşümlere rağmen inandığı ahlaki ve fikri değerlerden milim sapmayan Babanzade Ahmed Naim, 1934 yılında öğle namazını kıldığı sırada secdede vefat etmiştir.
Sonuç olarak o; dünyadan kopuk bir gelenekçiliğe de, köksüz bir Batı hayranlığına da prim vermeyen, Doğu’nun kalbiyle Batı’nın felsefi metodolojisini rasyonel bir potada eriten o büyük kuşağın en net, en berrak aynasıdır.
Yorum Gönder