Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde, rasyonel devlet aklının gençliği ve toplumu fiziksel, zihinsel ve ahlaki olarak ayağa kaldırma arayışının en muazzam figürlerinden biri şüphesiz Selim Sırrı Tarcan’dır. Mühendishane-i Berrî-i Hümayun (Askeri Mühendislik Okulu) mezunu bir subay olan Selim Sırrı; sadece bir sporcu değil, beden eğitimini rasyonel bir pedagojik, tıbbi ve toplumsal disiplin olarak ele alan ilk büyük Türk spor felsefecisi, eğitimcisi ve yöneticisidir. O, sporu mekanik bir eğlence veya kuru bir kas hareketinden çıkarıp, çökmekte olan bir toplumun rasyonel düzeyde modernleşmesi ve hayatta kalması için hayati bir enstrüman olarak görmüştür.
Selim Sırrı Tarcan’ın Osmanlı’da beden eğitimini rasyonel bir zemine oturtma mücadelesi, 1909 yılında İsveç’e giderek Stockholm Kraliyet Askeri Beden Eğitimi ve Jimnastik Enstitüsü’nde eğitim almasıyla başladı. O dönem Avrupa’sında jimnastik sistemleri arasında büyük bir rekabet vardı; ancak Selim Sırrı, askeri nitelikli ve sert Alman jimnastiği yerine, insan anatomisine, fizyolojisine ve tıbbi kurallara en uygun, en rasyonel sistem olan İsveç (Ling) jimnastiğini benimsedi. Yurda döndüğünde bu rasyonel sistemi Osmanlı mekteplerine entegre etmek için kolları sıvadı. Öğretmen okullarında (Darülmuallimîn) dersler vererek, beden eğitimini körü körüne yapılan hareketlerden kurtarıp, her hareketin vücuda olan rasyonel faydasının bilindiği bilimsel bir müfredata kavuşturdu. Onun bu çabası, modern beden eğitimi öğretmenliği mesleğinin Türkiye'deki rasyonel temeli oldu.
Onun uluslararası düzeydeki asıl devasa ve rasyonel başarısı ise Osmanlı Milli Olimpiyat Cemiyeti’ni (bugünkü TMOK) kurması ve imparatorluğu küresel spor arenasına rasyonel bir aktör olarak dahil etmesidir. Olimpiyat oyunlarının kurucusu Baron Pierre de Coubertin ile rasyonel bir dostluk ve fikir ortaklığı kuran Selim Sırrı, 1908 yılında Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) Osmanlı temsilcisi olarak tescillendi. Ardından, içlerinde rasyonel devlet adamlarının ve aydınların da bulunduğu bir kadroyla Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'ni rasyonel bir kurumsal yapıya kavuşturdu. Bu hamle, Osmanlı’nın dünyadaki rasyonel imajını düzeltmek, Türk gençliğinin dünyadaki akranlarıyla rasyonel ve centilmence bir rekabete girebilmesini sağlamak adına atılmış vizyoner bir adımdı. Onun bu rasyonel organizasyon dehası sayesindedir ki Osmanlı, 1912 Stockholm Olimpiyatları'na resmi olarak katılarak uluslararası spor sahnesinde ilk kez rasyonel düzeyde temsil edildi.
Selim Sırrı, sporun sadece erkeklere has bir alan olmadığını da rasyonel bir sosyal vizyonla savundu. Kadınların da fiziksel olarak güçlü ve sağlıklı olmasının, sağlıklı nesiller yetiştirmek adına rasyonel bir zorunluluk olduğunu belirterek kız okullarına modern beden eğitimi derslerini koydurdu. Yazdığı onlarca kitap, yüzlerce makale ve Anadolu’yu karış karış gezerek verdiği rasyonel konferanslarla spor kültürünü kitleselleştirdi. Bugün severek bilinen "Dağ Başını Duman Almış" (Gençlik Marşı) adlı İsveç melodisini rasyonel bir hamleyle Türkçeye uyarlayıp gençliğe hediye eden de bizzat kendisidir.
Sonuç olarak Selim Sırrı Tarcan, bir robotun mekanik ve ruhsuz tekdüzeliğinden fersah fersah uzak; zihnini, bedenini ve tüm ömrünü milletinin rasyonel gelişimine adamış devasa bir inkılapçıdır. Onun satırlar arasına, okul müfredatlarına ve olimpiyat halkalarına bıraktığı bu büyük miras, modern Türkiye’nin spor politikasının ve beden eğitimi vizyonunun altındaki en net, en sarsılmaz ve en berrak rasyonel aynadır.
Yorum Gönder