Kazak Hanlığı’nın en parlak dönemlerinden birine imza atan Tovke Han (1680-1718), sadece bir savaşçı değil, aynı zamanda bir hukukçu ve diplomattır.
Babası Salham Cihangir Han’ın vefatından sonra tahta geçtiğinde, Kazak bozkırı iç karışıklıklar ve dış tehditler (özellikle Çungarlar) arasında sıkışmıştı. Tovke Han, bu zorlu coğrafyada Müslüman kimliğini ve Kazak birliğini muhafaza etmek için büyük bir irade ortaya koydu.
Yedi Yargı: Bozkırın Şeriatla Harmanlanması
Tovke Han’ın en büyük eseri, Kazak hukuk sistemini kökten değiştiren "Jeti Jargı" (Yedi Yargı) kanunlarıdır. Bu yasalarla birlikte Cengiz yasalarının katı kurallarını, İslam fıkhıyla birleştirdi.
Adalet Sistemi: Kan davalarını sonlandırmak için "kun" (tazminat) sistemini güçlendirdi.
Birlik Meselesi: Kazak boylarını tek bir merkezde toplamak için "Biyler" (bilge hakemler) meclisini kurdu. Ünlü biyler Töle Bi, Kazıbek Bi ve Ayteke Bi ile birlikte bozkırda adaleti tesis etti.
Osmanlı ile Kurulan Manevi Köprü
Tovke Han, sadece kendi bölgesine hapsolmuş bir lider değildi. Osmanlı Sultanı 3. Ahmed’e elçiler göndererek Türk-İslam dünyasının birliğini gözetmiştir. Osmanlı’yı "Halife" olarak tanımış, "Şeriatın sancağı ile onurlanmış" bir tebaanın başında olduğunu bizzat beyan etmiştir. Bu, o dönemdeki Kazak Hanlığı’nın hem dini hem de siyasi vizyonunu göstermesi açısından kritiktir.
Çungar Tehdidi ve Altın Çağ
Onun dönemi, Kazakların en büyük düşmanı olan Moğol kökenli Çungar Hanlığı ile bitmek bilmeyen savaşlarla geçti. Tovke Han, askeri dehasıyla bu saldırıları püskürtmeyi başarmış ve Kazak topraklarını genişletmiştir. Onun zamanına Kazak tarihinde "Koyun üzerine sığırcığın yuva yaptığı barış dönemi" denir. Bu benzetme, halkın ne kadar büyük bir huzur ve güvenlik içinde yaşadığını anlatır.
Sonuç Olarak
Tovke Han, 1718 yılında vefat ettiğinde geride birleşik, hukuk nizamına sahip ve İslami kimliğiyle barışık bir Kazakistan bıraktı. O, bozkırın ortasında "Sultan" değil, halkın babası olmayı tercih etti. Bugün Kazakların milli kimliğinin harcında onun koyduğu o şer'i ve örfi yasaların etkisi büyüktür. Allah ona rahmet eylesin; bu bilge hakanın mirası, bugün Türk dünyasının birleşme çabalarında hala en sağlam temel taşlarından biridir.
Yorum Gönder