İslam dünyasının tarih boyunca dini günlerde nasıl bir estetik anlayış benimsediği ve ne tür süslemeler yaptığı konusu, bazen yanlış anlaşılmalara veya bilgi eksikliklerine kurban gitmektedir. Oysa tarihsel gerçekleri incelediğimizde, karşımıza son derece zengin, köklü ve sanatsal bir gelenek çıkmaktadır. Müslüman topluluklar, yüzyıllardır kutsal günleri sadece ibadetle değil, aynı zamanda şehirlere estetik bir ruh katan görsel hazırlıklarla karşılamışlardır.
Bu geleneğin en somut ve görkemli örneklerine Osmanlı döneminde rastlamak mümkündür. Osmanlılarda Müslümanlar, Ramazan ayı ve diğer mübarek günler için aylar öncesinden muazzam hazırlıklara girişirlerdi. Bu hazırlıkların en başında, camilerin minareleri arasına kurulan ve adeta bir görsel şölen sunan mahyalar gelirdi. Şehir estetiği sadece camilerle de sınırlı kalmazdı; esnaf dükkanlarını taze ağaç dallarıyla ve rengarenk çiçeklerle özenle süslerdi. Ayrıca, camilere yalnızca Ramazan ayına mahsus özel kandiller asılır ve halkın geniş katılımıyla coşkulu fener alayları düzenlenirdi.
Bu süsleme kültürü sadece Osmanlı coğrafyasına özgü bir durum değildir. İslam dünyasının daha eski dönemlerine baktığımızda da benzer bir ihtişamla karşılaşırız. Henüz 11. yüzyılda bile Müslümanların Mekke ve Medine gibi kutsal şehirleri Ramazan ayı boyunca kandillerle ve çeşitli süsleme malzemeleriyle donattıklarını, dönemin ünlü seyyahlarının kayıtlarından öğrenmekteyiz. Bu durum, şehirleri ışıklandırma ve bezeme geleneğinin İslam medeniyetinin ayrılmaz, çok eski ve köklü bir parçası olduğunu açıkça kanıtlamaktadır.
İslam dünyasının en uzak noktalarında da benzer bir sanatsal ruhun izlerini sürebiliriz. Örneğin Uzak Doğu’da, özellikle Endonezya ve Malezya bölgelerinde yaşayan Müslümanlar, yüzlerce yıl boyunca Ramazan ayında cami yollarını aydınlatmak için yağ lambaları kullanmışlardır. Üstelik bu lambalar sadece karanlığı aydınlatmak için değil, zamanla yağ lambalarından çeşitli figürler ve motifler oluşturularak özgün bir sanat dalına dönüştürülmüştür. Bu coğrafyalarda tarihten bugüne aktarılan ve burada saymakla bitiremeyeceğimiz kadar çok zengin örnek mevcuttur.
Özetle ifade etmek gerekirse, Müslümanlar en az bin yıldır Ramazan süslemesi yapmakta ve yaşadıkları şehirleri ışıklandırmaktadırlar. Hatta günümüzde kutlanan özel gecelere "Kandil" denilmesinin temel sebebi, bu gecelerde camilerin, sokakların ve evlerin kandillerle donatılması geleneğinden gelmektedir. Bu geleneklerin aksine, bugün küresel bir fenomen haline gelen Noel süslemeleri aslında 19. yüzyılda popülerleşmeye başlamış çok daha yeni bir uygulamadır.
Zaman içerisinde Müslüman toplumlar, Batı kaynaklı bu modern süslemelere benzememek ve kendi kimliklerini korumak adına bir savunma refleksi geliştirmişlerdir. Ancak bu "benzememe" çabası, ne yazık ki süreç içerisinde kendi kadim ve özgün geleneklerinden de geçici bir süreliğine uzaklaşmalarına neden olmuştur. Şimdilerde ise Müslümanlar, bu estetik mirası yeniden keşfederek bin yıllık geleneklerini modern dünyada tekrar hayata geçirmektedirler. Tarihsel süreç incelendiğinde, bu durumun aslında geçmişin zengin mirasıyla yeniden bağ kurma çabası olduğu açıkça görülmektedir.
Yorum Gönder